Y Đức Hai Họ Mộng Bào
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 25
“Phải nhẫn nại ươm tằm gieo hạt
Đừng chủ quan con hát mẹ khen
Hạ công chăm chỉ luyện rèn
Mưa lâu thấm đất đua chen vội gì
( nguoibinhtho.blogspot.com ) Tôi Lu Hà, trong các sáng tác của tôi chỉ có một bút danh duy nhất bất di bất dịch là Lu Hà. Khi viết tay, đánh máy hoặc in ấn đều rõ ràng Lu truớc Hà sau. Thiết tưởng cũng chẳng cần biết tên họ thật của tôi trong giấy khai sinh làm gì? Chỉ vài bức ảnh của tôi đăng rải rác trên mạng Internet cũng đủ cho mọi người biết rõ Lu Hà là ai? Thơ văn của tôi phần lớn đều ghi rõ ràng ngày tháng năm sáng tác.
Y Đức Hai Họ Mộng Bào
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 25
“Phải nhẫn nại ươm tằm gieo hạt
Đừng chủ quan con hát mẹ khen
Hạ công chăm chỉ luyện rèn
Mưa lâu thấm đất đua chen vội gì
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 23
“Xích lại gần xầm xì to nhỏ
Chủ mạch nào bệnh đó phát ra
Ngư tiều trong sách nhà ta
Mạch nào chứng ấy thiết tha giãi bày
Bệnh phong cùi tới ngày thổ huyết
Hoạt tắc đờm thân nhiệt thì cao
Biết ngay người ấy bị lao
Thương hàn hồng tụ cồn cào rốn tê
Sắc hao tổn hôn mê hại huyết
Phục lạnh trì thảm thiết cách quan
Người già nhức nhối kêu than
Toàn thân ê ẩm đổ tràn mồ hôi
Trường khí tốt đoản rồi là bệnh
Tránh làm sao tế chệch đại suy
Khí hư nhiều ít cũng tùy
Động kinh co rật u tỳ ngục sâu
Sắc nhợt nhạt buồn rầu rên riết
Bệnh di tinh băng huyết lạ lùng
Tiều kêu chẩn trị mông lung
Chín đường thất biểu ngại ngùng nói ra
Đạo Dẫn nói ấy là bát lý
Theo mạch kinh sinh ký tử quy
Sách coi biết rõ tục y
Có ông Trọng Cảnh thần kỳ khảo biên
Ngư suy diễn dẫn truyền từ gốc
Sách đã biên dấu mốc làm gì?
Dẫn cười sách thuốc thiếu chi
“Hãn ngưu sung đống“ được ghi tận tường
Gốc tính từ Cao Dương hiển hách
Vương Thúc Hòa bắt mạch gọi tên
Về sau họ Đới nối liền
Mạch thư soạn thảo mà nên chu toàn
Đan khê cũng tân toan sau trước
Hậu học theo thảo dược chiết trung
Nhiều ông mạch lý tận cùng
Phương nào thuật ấy trập trùng vô biên
Hội mây rồng triền miên đeo đuổi
Ganh đua nhau rắc rối muôn đường
Để rồi nhầu nát như tương
Phù, trầm, trì, sác y phương nẻo nào?
Tứ tông ấy thất thường biến cải
Coi bộ ba biên ải gió bay
Trải bao khổ luyện
mới hay
Ngàn năm bốn mạch ta nay thuộc lòng
Kinh thái âm long đong mạch hội
Phải tinh tường rắc rối ra sao?
Thố quan sống chết âm hao
Dương suy thần sắc mạch nào lâm nguy
Ba cách ấn cũng tùy thuận nghịch
Nổi giưã chìm tới đích sác trì
Ngũ hành hư thực mạch đi
Rất là phiền phức suy vi bệnh tình“
Trương Trọng Cảnh còn gọi là Trương Cơ là một thầy thuốc
bên China (Tàu) hành nghề vào cuối đời Đông Hán. Ông được coi là một trong những
nhân vật quan trọng nhất của lịch sử Đông y vì những đóng góp mang tính hệ thống
về cả lý luận và thực nghiệm. Tác phẩm quan trọng nhất của ông, Thương hàn tạp
bệnh luận, tuy đã thất lạc trong giai đoạn Tam Quốc nhưng sau đó đã được tổng hợp
lại thành hai tập sách Thương hàn luận và Kim quỹ yếu lược, đây là hai trong bốn
bộ sách quan trọng nhất của Đông y.
Tuy là thầy thuốc danh tiếng bậc nhất trong lịch sử nước
Tàu, nhưng tiểu sử của Trương Trọng Cảnh lại ít được biết tới. Trong sách Hậu
Hán thư cũng không dẫn truyện về ông. Có tài liệu cho rằng ông sinh tại Nam
Dương, Hà Nam, sau đó giữ một chức quan ở Trường Sa, Hồ Nam và sống trong khoảng
thời gian từ năm 150 tới 219 tức là giai đoạn cuối thời nhà Hán. Cho đến nay
người ta vẫn còn tranh cãi về ngày sinh, ngày mất chính xác của Trương Trọng Cảnh.
Sống và làm việc trong thời tao loạn cuối nhà Hán, Trương
Trọng Cảnh đã tập hợp các tài liệu y học cổ như Tố vấn, Cửu quyển, Bát thập nhất
nạn, Âm dương đại luận, Đài lư dược lục, Bình mạch biện chứng và kinh nghiệm cá
nhân để viết ra tác phẩm y học xuất sắc Thương hàn tạp bệnh luận gồm 16 quyển.
Tác phẩm này sau đó đã bị thất lạc trong thời Tam Quốc nhưng được người đời thu
thập lại trong hai tập sách có tên Thương hàn luận và Kim quỹ yếu lược. Hai tập
sách này cùng với Hoàng Đế nội kinh của Hoàng Đế và Nạn kinh của Biển Thước được
coi là bốn bộ sách quan trọng nhất của Đông y (Nội nạn thương kim)
Những đóng góp mang tính cơ sở của Trương Trọng Cảnh khiến
ông được xưng tụng là "Thánh y" của Đông y.
Y Đức Hai Họ Mộng Bào
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 24
“Nơi cửu hậu rập rình thập biến
Tạng phủ còn ẩn hiện như ma
Bệnh này mạch đủ bộ ba
Khi lên lúc xuống bày ra lắm trò
Tay phải cứng thăm dò tim mạch
Lúc nằm ngang đừng tách thiên hòa
Thất thường nhảy gấp mắt hoa
Nếu không ứng nghiệm nhạt nhòa mồ hôi
Hai lần biến bồi hồi tâm dạ
Không thấy lo cũng lạ mới kỳ
Dù nam hay nữ như y
Giờ dần tái hiện thì tùy liệu cho
Số năm mươi chớ lo lắng sợ
Thái diễn kia sáng tỏ linh thiêng
Bốn mùa lấy khí gốc giềng
Sáu con giáp tiếp trống chiêng làm gì
Anh với em đền nghì mai trúc
Để ngàn năm tùng cúc thỏa nguyền
Trai hùng gặp gái thuyền quyên
Tu mi nam tử sánh duyên má đào
Khi xem mạch dạt dào tâm trí
Then chốt nào giản dị vô cùng
Chớ nên bấn loạn lung tung
Nhìn gà hóa cuốc mông lung mịt mờ
Kinh mạch nào phải sờ tay biết
Tạng phủ nào nhất thiết tinh tường
Mạnh suy biến hóa thất thường
Ung dung thanh thản tìm đường cứu nguy
Rõ nguồn gốc phải suy xét kỹ
Chuyên tay nghề tối kỵ chủ quan
Quản chi vất vả bần hàn
Lương y từ mẫu thế gian lưu truyền
Ý sâu sắc mấy thiên sách quý
Vốn bách gia tận tụy khảo tra
Còn nhiều y quán viết ra
Kiêm lời tiểu tự thiết tha biên hoài
Thủ tự ấy anh tài cổ võ
Thực hư coi ba bộ tử sinh
Tuyệt vời rõ mạch kỳ kinh
Thiên hòa chẳng chịu u minh dốt ngầm
Tấm biển treo y lâm rành rẽ
Chữ tam công cặn kẽ nghĩa gì?
Đạo Dẫn bốn chữ thiên tri
Vong văn, vấn, thiết rõ ghi ba tầng
Chữ vọng văn dạ vâng phu tử
Bậc thượng công thứ tự đứng trên
Trung công chữ vấn này biên
Tinh tường y lý xây nền quang vinh
Còn chữ thiết thì mình gánh chịu
Bậc hạ công buồn thỉu buồn thiu
Mong gai xin chớ ỉu xìu
Thị phi điều tiếng búa dìu lang băm.“
Tam công dùng để chỉ ba chức quan cao cấp nhất trong triều
đình phong kiến tại các nước Á Đông như China và Việt Nam. Chức vị chi tiết từng
bộ ba này thay đổi theo từng thời đại mà không cố định.
Trong Thiên văn, Tam công là tên sao. Tấn thư, Thiên Văn
Chí chép rằng: "Ba sao Tiêu Nam trong chòm sao Bắc Ðẩu, sao Khôi đệ nhất,
phía Tây ba sao nữa, đều gọi là Tam công. Trên trời, các sao này chủ về dụng đức
cải hóa thế gian, hòa hợp chính sự, dung hòa Âm-Dương. Lại nói: Ðông Bắc 3 sao
gọi là Tam công, chủ những đại thần ngồi ở Triều đình".
Tam công có xuất xứ từ nhà Chu, gồm ba chức quan là Thái
sư, Thái phó và Thái bảo. Thời Tây Hán, thiết trí Thừa tướng, Thái úy và Ngự sử
đại phu, sau lại sửa thành Đại tư đồ, Đại tư mã và Đại tư không. Đến thời Đông
Hán, các chức danh này được đổi tên thành Thái úy;Tư đồ; cùng Tư không; được gọi là "Tam tư", vị trí dưới
Thái phó, khi ấy xưng gọi Thượng công . Thời Bắc Nguỵ thiết lập Thái sư, Thái
phó và Thái bảo, gọi là Tam sư Thượng công .
Thời nhà Tùy và nhà Đường, các chức Tam công thuộc hàng
vinh hàm. Sang thời nhà Tống, Tống Huy Tông đem đổi Tam công là Thái sư, Thái
phó cùng Thái bảo (nguyên là Tam sư). Thời nhà Nguyên, nhà Minh và nhà Thanh,
Tam công đã được mặt định thành Thái sư, Thái phó cùng Thái bảo, tiếp tục là một
loại vinh hàm tối cao trong hệ thống.
Lương bổng của Tam công thời Hán là một vạn thạch. Có lẽ
là thạch lúa mì, vì thời đó gạo chưa phổ biến ở vùng phía Bắc sông Dương Tử,
trung tâm của nhà Hán. Về sau, với sự hình thành của Lục bộ thì Tam công dần trở
thành các chức danh danh dự, mang màu sắc là các cố vấn cao cấp của triều đình.
Vì tính chất này, quá nửa các triều đại đều chỉ tặng Tam công sau khi vị lão thần
qua đời mà thôi. Trong y học Tam Công là ba cấp bậc trình độ chuyên môn. Tạm hiểu
là giáo sư, bác sĩ hay y tá.
24.4.2020 Lu Hà
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 21
Y Đức Hai Họ Mộng Bào
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 19
*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp
“Bản thảo xem trước ngăn sơ xuất
Tố Vấn sau coi thật bệnh tình
Phòng ngừa bốc thuốc hành kinh
Tốn công bào chế khéo tinh tường dùng
Y Đức Hai Họ Mộng Bào
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 17
*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp
“Nay tổng quát rạch ròi đơn thuốc
Các trò nên học thuộc ghi lòng
Baỷ phương mười tễ cân đong
Thành thang hoàn tán bột trong đan ngoài
Y Đức Hai Họ Mộng Bào
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 14
*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp
“Nhân thuốc ấy bấy chầy một bộ
Có hai mươi vị đủ chi dùng
Ở trong thú vật bổ sung
Chín mươi mốt giống mật cùng da xương
Y Đức Hai Họ Mộng Bào
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 11
*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp
“Khí thứ hai dật dờ bên hữu
Ngôi thiên tư thành tựu thứ ba
Trời kia bên tả tư ra
Đất thì bên hữu rõ là khí năm
Y Đức Hai Họ Mộng Bào
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 8
*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp
“Ép bọng đái thấy dơ nước tiểu
Kinh thái dương tiết niệu hoả hơi
Biết ngay phủ ấy tả tơi
Từ trên xuống giữa dưới thời tam tiêu
Y Đức Hai Họ Mộng Bào
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 6
*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp
“Ngày đông giá hư hao lá rụng
Phận nghèo hèn rẻ rúng lắm thay
Thân gày trước gió lắt lay
Bát cơm manh áo đắng cay nỗi niềm
Y Đức Hai Họ Mộng Bào
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 4
*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp
“Mộng Thế
Triền thiết tha cầu khẩn
Tìm hiền nhân quyết dấn thân vô
Nghe thơ khét tiếng cao đồ
Quản chi biển cả giang hồ đó đây
Y Đức Hai Họ Mộng Bào
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 3
*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp
“Hận đại dương thiên thu dòng nước
Chặn cội nguồn xâm lược lân bang
Bàng môn tả đạo nhố nhăng
Dân đen ngắc ngoải bẽ bàng triều cương“
Y Đức Hai Họ Mộng Bào
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 1
*Nguyên tác thơ lục bát: Ngư Tiều Y Thuật Vấn Đáp
“Truyện Tam công thảnh thơi nhàn rỗi
Thắp đèn lên chẳng vội vàng chi
Tang bồng hồ thỉ nam nhi
Tranh đua thúc quí so bì thấp cao“
Truyện Tình Hai Họ Dương Hà
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 54
“Lính vào báo Trần Đoàn đã tới
Tần công sai mời gọi họ Dương
Ba nhà hội ngộ sảnh đường
Bầu đoàn thê tử tỏ tường trước sau
Truyện Tình Hai Họ Dương Hà
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 52
“Trời cản bước xa xăm rừng núi
Con theo cha lầm lũi sớm hôm
Mặc ai cô quạnh gối ôm
Tháng ngày rau cháo cá tôm lọ là
Truyện Tình Hai Họ Dương Hà
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 50
“Loạn Nữ Chân biên cương khói lửa
Giặc lui binh tuyển lựa anh tài
Thi đình ban bố giáo đài
Đầu ngao mỏi cổ gót hài xa xôi
Truyện Tình Hai Họ Dương Hà
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 48
“Quan tổng trấn Tần công chu đáo
Nhờ vận may ai bảo dắt dê
Nuôi bò chăn ngỗng trở về
Hai chàng xe ngựa đề huề cử nhân
Truyện Tình Hai Họ Dương Hà
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 46
“Người mẹ già bồi hồi xúc động
Dặn hai con lương đống hiền tài
Tang bồng hồ thỉ mấy ai
Trung quân báo quốc sức trai phỉ nguyền
Truyện Tình Hai Họ Dương Hà
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 44
„Hai huynh đệ dòng châu lã chã
Giọt sương thu trên lá vàng phai
Thương thay tuổi hạc vóc mai
Mẹ già đơn bạc canh dài khóc cha
Truyện Tình Hai Họ Dương Hà
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 42
„Hai trẻ nhỏ hanh thông sáng láng
Thày bám theo bước thẳng vào nhà
Ngỏ lòng cậu mẹ thiết tha
Xin nuôi Trân Bửu nhân hà cầu mong
Truyện Tình Hai Họ Dương Hà
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 41
“Rủ con nít nhiều thằng kết bạn
Suốt cả ngày chẳng chán vui chơi
Châu Khê cảnh đẹp tuyệt vời
Miếu thờ giáo Thọ là nơi linh thần
Truyện Tình Hai Họ Dương Hà
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 38
“Ai nhìn thấy đều rơi nước mắt
Hai chị em nắm chặt tay nhau
Aó quần lam lũ bạc màu
Châu Kỳ giúp đỡ trước sau gạo tiền
Truyện Tình Hai Họ Dương Hà
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu Bài 36
“Đáng thương thay long đong ngày tháng
Trải biết bao cay đắng xót xa
Ngược xuôi trong cõi người ta
Mân côi tràng hạt ông cha lầm đường?
Truyện Tình Hai Họ Dương Hà
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu Bài 34
“Hành cho khắp cửa bia thảm thiết
Cứ lòng vòng lê lết tấm thân
Đem về tòa án mới phân
Đầu thai chó lợn non gần đỉnh xa
Truyện Tình Hai Họ Dương Hà
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 32
“Trong cung thất uy nghi nghiêm ngặt
Có một ông mặt sắt đen xì
Trảm đao sắc bén khác gì
Khai Phong Bao Chửng tương tri đăng đàn
Truyện Tình Hai Họ Dương Hà
cảm xúc thơ Nguyễn Đình Chiểu bài 30
“Bầy quỷ biết hai tên phàm tục
Lệnh Tạo Y phủ phục tuân theo
Dãn ra đi thẳng một lèo
Hoàng Tuyền sóng vỗ hắt heo bến đò“